विस्मरणात गेलेले भारतीय खेळ

भारतीय संस्कृ तीत लहान मुलांसाठी अनेक सुंदर, सर्ज नशील आणि शारीरिक विकास घडवणारे पारंपरिक खेळ होते. आज मोबाईल आणि डिजिटल गेम्समुळे यापैकी अनेक खेळ हळूहळू विस्मृतीत गेले आहेत. हे खेळ केव ळ मनोरंजनासाठी नव्हते, तर मुलांची चप ळता, बुद्धिमत्ता, टी मवर्क आणि सामाजि क कौशल्ये वाढवण्यासाठी महत्त्वाचे होते. खाली काही असे जुने भारतीय खेळ दिले आहेत: लगोरी (Seven Stones) : सात दगड रचून त्यांना चेंडूने पाडायचे आणि पुन्हा रचण्याचा प्रयत्न करायचा. यात टीमवर्क आणि वेग खूप महत्त्वाचा असतो. विटी -दांडू (Gilli Danda) : लहान काठी (वि टी) मोठ्या काठीने (दांडू ) मारून दरू फेकायची. हा खेळ क्रिके टसारखा वाटतो आणि ग्रामीण भागात खूप लोकप्रिय होता. कबड्डी : श्वास रोखून "कबड्डी कबड्डी" म्हणत प्रति स्पर्ध्यांना स्पर्श करून परत यायचे. ताकद, चपळता आणि रणनीती यांचा उत्तम संगम आहे. लप ंडाव (Hide and Seek) : एक जण डोळे बंद करून मोजणी करतो आणि बाकीचे लपतात. हा खेळ आजही काही ठि काणी खेळला जातो, पण पूर्वीसारखा नाही. भोवरा (Spinning Top) : दोऱ्या ने फि रवायचा भोवरा हा मुलांचा आवडता खेळ होता. यात कौशल्य आणि सराव लागतो. भेंड्या (Marbles / कं चे) : लहान काचांच्या गोळ्यांनी खेळला जाणारा खेळ. लक्ष्य साधणे आणि गणिती वि चार यासाठी उपयोगी. आट्याप ाट्या : जमिनीवर आखलेल्या चौकटींमध्ये धावत जाऊन प्रति स्पर्ध्यांना चुकवत पुढे जायचे. हा खेळ खूप चपळता वाढवतो. झिम्मा : वि शेषतः मुलींचा गट खेळ, गाण्यांच्या तालावर खेळला जातो. सांस्कृति क आणि मनोरंजक दोन्ही आहे. फु गडी : दोन मुली हातात हात घालून गोल फि रतात. हा खेळ सण-उत्सवांमध्ये जास्त दि सायचा. डब्बा ऐसपैस (Can Knockdown) : एक डब्बा ठेवून त्याला चेंडूने मारायचा आणि पुन्हा लपण्याचा खेळ. यात धावपळ आणि मजा दोन्ही असतात. हे खेळ का महत्त्वाचे होते? हे खेळ मुलांना शारीरिक व्यायाम देतात, मानसि क चातर्यु वाढवतात, सघं भावना शिकवतात, स्क्रीनपासनू दरू ठेवतात. आजच्या काळात हे खेळ पुन्हा सुरू करणे खूप गरजेचे आहे, कारण ते मुलांच्या सर्वांगीण वि कासासाठी अत्यंत उपयुक्त आहेत. - सुभाष धायगुडे आणि उमेश शि दं े पार्ले टिळक विद्याल य, मराठी माध्यम माध्यमि क